Làng GameVào làng chơi ›

Tát nước gàu sòng, gàu dai: cách tát và ca dao về tát nước

Gàu sòng và gàu dai là gì, khác nhau thế nào, cách dựng giá và cách tát nước lên ruộng cho đỡ mỏi, cùng câu ca dao Hôm qua tát nước đầu đình.

Tát nước gàu sòng, gàu dai: cách tát và ca dao về tát nước

Trước khi có máy bơm và kênh mương bê tông, nông dân phải tự đưa nước từ mương, ao lên ruộng bằng sức người. Hai dụng cụ quen thuộc nhất là gàu sòng và gàu dai. Ngày nay chúng ít dùng hơn, nhưng vẫn còn thấy ở vài vùng quê và trong các hội thi, bảo tàng, khu du lịch làng nghề.

Gàu sòng là gì?

Gàu sòng là chiếc gàu hình máng (giống cái xẻng to, lòng sâu), đan bằng tre hoặc làm bằng gỗ, tôn, có cán dài. Gàu được treo lên một giá ba chân làm từ ba cây tre hoặc gỗ chụm đầu buộc lại, dựng bên bờ mương.

Gàu dai là gì?

Gàu dai là chiếc gàu đan bằng tre (thường quét thêm dầu, sơn cho kín), buộc bốn sợi dây ở bốn góc. Hai người đứng hai bên mép nước, mỗi người cầm hai dây.

Gàu sòngGàu dai
Số người12
Cách giữ gàuCán dài, treo trên giá ba chânBốn dây, hai người cầm
Hợp vớiChênh lệch nước thấpChênh lệch nước cao hơn
Cái khóGiữ đúng nhịp đẩy, kéoHai người phải cùng nhịp

Cách tát nước bằng gàu sòng

  1. Dựng giá ở mép mương, chỗ đất chắc. Ba chân giá cắm vững, đỉnh giá nằm gần ngay trên chỗ gàu sẽ chạm nước.
  2. Treo gàu bằng dây buộc ở khoảng gần giữa cán. Điều chỉnh độ dài dây sao cho lòng gàu vừa ngập nước khi hạ xuống.
  3. Đứng trên bờ ruộng, hai tay cầm cuối cán. Kéo gàu về phía mình rồi đẩy ra để gàu chạm mặt nước, lòng gàu hớt đầy nước.
  4. Hất lên: kéo mạnh gàu về và hơi nâng lên, gàu đưa nước qua bờ, đổ vào ruộng hoặc vào máng dẫn.
  5. Lặp lại theo nhịp. Gàu treo như con lắc, nên tận dụng đà lắc tự nhiên thay vì dùng hết sức tay.
Mẹo: tát gàu sòng mỏi nhất là khi chống lại đà của gàu. Hãy để gàu tự đánh ra, chỉ đẩy thêm một chút lúc nó sắp chạm nước và kéo dứt khoát lúc nó đã đầy. Đúng nhịp thì tát cả buổi vẫn đỡ mệt.

Cách tát nước bằng gàu dai

  1. Hai người đứng đối diện hai bên mép nước, mỗi người cầm hai dây: một dây buộc ở miệng gàu, một dây buộc ở đáy gàu.
  2. Cùng chùng dây cho gàu rơi xuống, miệng gàu chúc vào nước để múc.
  3. Cùng kéo căng dây, đưa gàu lên theo một đường cong về phía ruộng.
  4. Đến bờ ruộng, giật dây đáy lên để lật gàu, đổ nước vào ruộng.
  5. Lặp lại. Người xưa thường hô nhịp hoặc hát cho hai người khớp tay.

Tát gàu dai đẹp nhất là khi đôi bạn đã quen nhau: gàu bay lên xuống đều đặn, nước hắt ra thành vệt sáng. Đó cũng là lý do tát nước hay đi vào ca dao, hò hát giao duyên.

Ca dao về tát nước

Bài ca dao nổi tiếng nhất là bài gắn với tát nước ở đầu đình (có nhiều dị bản; bốn câu đầu phổ biến như sau):

Hôm qua tát nước đầu đình
Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen
Em được thì cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà

Chàng trai "bỏ quên" chiếc áo là cái cớ để làm quen với cô gái. Lời bài này về sau được hát thành dân ca và được nhiều người biết tới qua bài "Tát nước đầu đình".

Cũng nên biết câu tục ngữ "nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống": nước đứng đầu trong việc làm lúa, nên tát nước là việc không thể thiếu mỗi mùa khô hạn. Xem thêm bài ca dao tục ngữ về nghề nông và bài các bước trồng lúa nước.

Lưu ý khi cho trẻ thử tát nước

Tát nước gàu sòng trên điện thoại

Trò Tát Nước Gàu Sòng ở cánh đồng trong làng game lấy đúng cái nhịp ấy: giữ tay khi gàu ở phía mương để múc, thả tay khi gàu vung sang ruộng để hất nước vào thửa đang khô. Đúng nhịp liên tiếp thì gàu vung nhanh và xa hơn, điểm nhân lên.

Tát Nước Gàu SòngTát Nước Gàu SòngVung gàu đúng nhịp, múc nước mương cứu ruộng khô.Chơi Tát Nước Gàu Sòng ›

Đọc thêm