Quăng chài là gì? Cách quăng chài bung tròn cho người mới
Chài là lưới gì, cấu tạo tấm chài, cách cầm và quăng chài cho lưới bung tròn, cách thu chài, chọn chỗ quăng và những lưu ý an toàn khi đứng gần nước.
Đứng trên bờ ao hay mũi thuyền, người đánh cá xoay người một vòng, tấm lưới bay ra, bung tròn như chiếc nón khổng lồ rồi chụp xuống mặt nước. Đó là quăng chài, một cách bắt cá có từ lâu đời ở làng quê Việt Nam, từ ao làng Bắc Bộ tới sông rạch miền Tây.
Nhìn thì dễ, nhưng ai cầm chài lần đầu cũng quăng ra một "cục" lưới rơi tõm xuống nước. Bài này giải thích chài là gì, cách quăng cho lưới bung tròn, chọn chỗ quăng và những điều cần nhớ để an toàn.
Chài là gì?
Chài là một tấm lưới hình tròn. Khi treo lên từ tâm, chài rủ xuống thành hình chiếc nón. Một tấm chài thường có các phần sau:
- Dây chài: sợi dây dài buộc ở đỉnh (tâm) lưới. Người quăng giữ đầu dây này để kéo chài về.
- Thân lưới: mắt lưới nhỏ dần hoặc đều nhau tuỳ loại, đan bằng sợi gai, sợi bông hay sợi cước.
- Chì chài: chuỗi chì nhỏ buộc quanh mép lưới. Chì kéo mép chìm nhanh xuống đáy, nhốt cá bên trong.
- Túi chài: nhiều tấm chài có mép gấp ngược vào trong tạo thành túi; khi thu lưới, cá bị dồn vào túi này.
Chài có nhiều cỡ. Chài nhỏ dùng ở ao, mương cho người mới tập. Chài lớn có đường kính rộng, nặng chì, cần người khoẻ và quen tay.
Cách quăng chài cho bung tròn
Có nhiều kiểu cầm chài khác nhau tuỳ vùng và tuỳ thói quen. Dưới đây là cách phổ biến, dễ tập cho người thuận tay phải.
- Gỡ dây và lưới. Cuộn gọn dây chài trong tay trái, đầu dây buộc thành vòng lỏng quanh cổ tay. Giũ lưới cho thẳng, không để chì quấn vào nhau.
- Chia lưới. Tay phải cầm lưới ở khoảng một phần ba tính từ đỉnh, để phần lưới còn lại buông xuống chạm đất. Vắt một phần mép lưới (có chì) lên vai trái hoặc khuỷu tay trái.
- Cầm mép. Tay trái nắm thêm một đoạn mép lưới có chì. Như vậy chì được chia ra ba chỗ: trên vai, trong tay trái và phần buông thõng.
- Lấy đà. Đứng hai chân rộng bằng vai, vặn người sang phải, rồi xoay mạnh người sang trái theo hướng muốn quăng.
- Buông theo thứ tự. Tay phải buông trước, rồi đến phần trên vai, cuối cùng tay trái thả mép lưới. Lực xoay làm chì văng ra mọi phía, kéo lưới bung tròn.
- Giữ dây. Tay trái vẫn giữ dây chài. Để lưới chìm hẳn xuống đáy rồi mới thu.
Những lỗi hay gặp
| Lưới rơi ra sao | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|
| Rơi thành cục, không bung | Buông cùng lúc cả hai tay, hoặc xoay người quá yếu. |
| Bung hình bầu dục, méo một bên | Chì phân bố lệch, phần vắt vai quá nhiều hoặc quá ít. |
| Bay xa nhưng mép không chìm đều | Ném lên cao quá; nên quăng tầm thấp, hơi ngang mặt nước. |
| Lưới vướng vào người | Chì quấn vào cúc áo, dây đồng hồ. Mặc áo gọn, tháo đồ đeo tay. |
Cách thu chài
Khi chì đã chạm đáy, kéo dây chài từ từ và đều tay. Mép lưới có chì sẽ khép dần lại như miệng túi, cá bên trong bị dồn vào giữa hoặc vào túi chài. Kéo nhanh quá thì mép lưới bị nhấc khỏi đáy, cá luồn ra ngoài.
Khi lưới lên gần bờ, nhấc cả khối lên khỏi nước, đặt xuống chỗ khô, rồi gỡ cá ra. Quăng xong nên giũ sạch rác, rong và phơi lưới chỗ thoáng để lưới bền.
Chọn chỗ và giờ quăng chài
- Nước không quá sâu. Chì phải chạm đáy thì mép lưới mới khép được. Ao, mương, ven sông nước nông hợp cho người mới.
- Đáy sạch. Tránh chỗ có cọc tre, cành cây chìm, đá nhọn, rác lưới cũ: chài mắc vào là rách, gỡ rất khó.
- Nhìn dấu cá. Mặt nước sủi tăm, gợn sóng nhẹ, cá đớp mồi là chỗ cá đang tụ. Người quen nghề còn rải chút cám làm "ổ" để nhử cá rồi mới quăng.
- Giờ quăng. Sáng sớm và chiều tối cá thường hoạt động nhiều, nước mát, dễ trúng hơn giữa trưa.
- Quăng đón đầu. Thấy cá bơi theo một hướng thì quăng hơi lên phía trước đường bơi, vì lưới cần thời gian để chìm.
An toàn khi quăng chài
- Không thắt nút siết dây vào cổ tay. Chỉ buộc vòng lỏng, rút ra được ngay. Nếu chài mắc vào vật chìm hay bị kéo mạnh, phải buông được dây.
- Đứng chỗ chắc chân. Bờ đất trơn, bờ kè rêu, mũi thuyền chòng chành rất dễ ngã khi xoay người. Quăng trên thuyền thì nên mặc áo phao.
- Nhìn lên trên đầu. Không quăng dưới dây điện; lưới ướt có chì vướng vào dây điện là cực kỳ nguy hiểm.
- Nhìn xung quanh. Không quăng khi có người, trẻ em đứng gần; chì văng trúng người rất đau.
- Không đi một mình ra chỗ nước sâu, nhất là khi không biết bơi.
- Tôn trọng quy định địa phương. Ao nhà người khác, khu nuôi thả, khu bảo vệ thuỷ sản thì không được tự ý quăng. Mùa cá đẻ, nhiều nơi khuyên tránh đánh bắt cá nhỏ.
Câu hỏi hay gặp
Người mới nên chọn chài cỡ nào? Chọn chài nhỏ, nhẹ chì. Chài lớn bung được rộng hơn nhưng nặng, khó xoay người, tập lâu mỏi vai.
Trẻ em tập quăng chài được không? Có thể tập trên cạn với chài nhỏ, có người lớn đứng cạnh. Không cho trẻ tự ra mép nước.
Chài với vó khác nhau thế nào? Vó là tấm lưới vuông căng trên khung tre, đặt chìm rồi cất lên. Chài thì quăng chụp từ trên xuống.
Quăng chài trên điện thoại
Muốn thử cảm giác quăng chài mà không cần ra bờ sông, bạn có thể chơi trò Quăng Chài ở bến sông trong làng game: giữ tay để lưới bung rộng, thả tay để quăng, đón đầu đàn cá và tránh rác, cành chìm. Lưới to chìm chậm, lưới nhỏ chìm nhanh, giống hệt chài thật.
Quăng ChàiGiữ cho lưới bung rộng rồi quăng đón đầu đàn cá.Chơi Quăng Chài ›
Nếu thích cảnh sông nước miền Tây, đọc thêm bài chợ nổi miền Tây.