Hội Gióng đền Phù Đổng và đền Sóc: tích Thánh Gióng, nghi lễ
Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc (Hà Nội): tóm tắt tích Thánh Gióng, thời gian mở hội, các nghi lễ diễn trận, rước hoa tre và di sản được UNESCO ghi danh.
Hội Gióng là lễ hội tưởng nhớ Thánh Gióng, người anh hùng đánh giặc trong truyền thuyết của người Việt. Hai nơi mở hội nổi tiếng nhất là đền Phù Đổng, quê hương nơi Gióng sinh ra, và đền Sóc ở Sóc Sơn, nơi Gióng bay về trời. Cả hai đều thuộc Hà Nội ngày nay.
Năm 2010, UNESCO ghi danh "Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc" là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Bài này tóm tắt tích Thánh Gióng và những nghi lễ đặc sắc của hai hội.
Tích Thánh Gióng tóm tắt
Truyện kể rằng vào đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Phù Đổng có một bà mẹ sinh được cậu con trai. Cậu bé lên ba mà vẫn không biết nói, biết cười, đặt đâu nằm đấy.
Khi giặc Ân kéo đến xâm lược, nhà vua sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài. Nghe tiếng sứ giả, cậu bé bỗng cất tiếng nói, xin vua làm cho một con ngựa sắt, một cây roi sắt, một bộ áo giáp sắt. Từ hôm đó, cậu lớn nhanh như thổi, ăn bao nhiêu cũng không no. Bà con hàng xóm góp gạo nuôi cậu.
Ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt đem đến, Gióng vươn vai thành tráng sĩ, nhảy lên ngựa xông ra trận. Roi sắt gãy, Gióng nhổ những bụi tre bên đường quật vào giặc. Giặc tan, Gióng phi ngựa lên núi Sóc, cởi áo giáp để lại rồi cả người lẫn ngựa bay về trời. Vua phong Gióng là Phù Đổng Thiên Vương.
Truyện có nhiều dị bản và nhiều chi tiết gắn với địa danh, như ao, làng mà dân gian cho là dấu chân ngựa Gióng. Nếu muốn đọc kỹ hơn, xem bài Sự tích Thánh Gióng.
Hội Gióng đền Phù Đổng
- Thời gian: chính hội vào mùng 9 tháng Tư âm lịch; hội kéo dài vài ngày trước và sau đó, các ông Hiệu phải giữ lệ kiêng khem từ đầu tháng.
- Địa điểm: đền Phù Đổng, làng Phù Đổng, phía đông bắc Hà Nội (thuộc huyện Gia Lâm theo địa giới cũ).
Hội Phù Đổng như một cuộc diễn lại trận đánh giặc Ân, có cả kịch bản, vai diễn, đạo cụ. Những vai được nhắc đến nhiều:
- Ông Hiệu cờ: chàng trai được chọn kỹ, cầm cờ lệnh, múa cờ tượng trưng cho Thánh Gióng chỉ huy trận đánh.
- Các ông Hiệu khác điều khiển chiêng, trống theo hiệu lệnh.
- Phường Ải Lao: nhóm hát múa, đánh trống, gõ thanh la trong các màn diễn.
- 28 cô tướng giặc: do các bé gái nhỏ tuổi đóng, trang phục rực rỡ, để rồi bị "đánh tan" trong màn diễn trận.
Cả làng tham gia, mỗi người một việc từ chọn người đóng vai, sắm đồ lễ đến luyện tập trước nhiều tháng. Chính sự tham gia của cộng đồng là điểm UNESCO đánh giá cao.
Hội Gióng đền Sóc
- Thời gian: đầu tháng Giêng âm lịch, nhiều nguồn ghi khoảng mùng 6 đến mùng 8.
- Địa điểm: khu di tích đền Sóc trên núi Sóc (núi Vệ Linh), Sóc Sơn, phía bắc Hà Nội.
Hội đền Sóc có lễ rước voi, ngựa làm bằng tre, giấy và lễ dâng hoa tre: những thanh tre nhỏ được chuốt, nhuộm màu, bó thành bông, nhớ đến chuyện Gióng nhổ tre đánh giặc. Sau lễ, người đi hội tranh nhau lấy hoa tre mang về, tin rằng đó là lộc may mắn cho cả năm. Vì đông người, ban tổ chức thường sắp xếp để việc lấy lộc diễn ra trật tự hơn trước.
Tiếng trống trong hội Gióng
Trống, chiêng là âm thanh chủ đạo của hội Gióng. Trống thúc trận, chiêng thu quân; nhịp trống chậm khi rước, dồn dập khi diễn trận. Người dân trong vùng nghe nhịp trống là biết nghi lễ đang đến đoạn nào. Ở nhiều hội làng khác, trống cái cũng được dùng để mở hội, báo giờ tế, cổ vũ các trò thi đấu.
Lưu ý khi đi hội
- Xem lịch cụ thể từng năm trên thông báo của địa phương, vì các ngày nghi lễ có thể điều chỉnh.
- Hội đền Sóc rơi vào dịp Tết, rất đông; nên đi sớm, giữ trẻ nhỏ cẩn thận, không chen lấn khi lấy lộc.
- Ăn mặc lịch sự khi vào đền, không leo trèo lên khu vực thờ tự để chụp ảnh.
- Gửi xe ở bãi có vé, hỏi giá trước.
Đánh trống hội trên điện thoại
Thích nhịp trống hội? Trong làng game có trò Trống Hội: nghe ông trùm xướng một câu trống, rồi đánh lại cho đúng thứ tự "tùng" (mặt trống) và "cắc" (tang trống), đúng nhịp. Câu sau dài và nhanh hơn câu trước. Trò miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt điện thoại hoặc máy tính.
Trống HộiNghe ông trùm xướng một câu trống rồi đánh lại cho đúng nhịp.Chơi Trống Hội ›