Trò chơi cho ông bà và cháu: kể chuyện trò xưa, chơi cùng nhau
Gợi ý trò chơi ông bà chơi cùng cháu: kể chuyện trò xưa, chơi thật ngoài đời rồi chơi bản điện thoại cùng nhau, kèm cách giới hạn giờ màn hình cho trẻ.
Ông bà có kho chuyện mà cháu chưa từng nghe: chiều thả diều trên đê, ván ô ăn quan vẽ bằng gạch non, đêm giáp Tết ngồi canh nồi bánh chưng. Cháu thì quen điện thoại, quen chạm, quen vuốt. Chơi cùng nhau là cách nối hai thế giới ấy: ông bà kể, cháu hỏi, rồi cả hai cùng chơi một ván.
Bài này gợi ý cách làm cho buổi chơi có ý nghĩa: bắt đầu bằng chuyện kể, chơi thật ngoài đời nếu được, rồi mới mở bản trên điện thoại, và đặt giới hạn để màn hình không lấn mất thời gian bên nhau.
Vì sao nên để ông bà chơi cùng cháu
- Cháu nghe chuyện thật. Trò chơi xưa đi kèm cảnh làng, cách sống, tên đồ vật mà sách vở ít khi kể đủ.
- Ông bà vận động đầu óc. Đếm quân, nhớ nhịp, nhìn đường đi trên màn hình là bài tập nhẹ nhàng cho người lớn tuổi.
- Hai bên có chuyện để nói. Một ván cờ hay một ván ô ăn quan thường mở ra những câu hỏi mà bình thường cháu không hỏi.
- Trẻ dùng màn hình có người lớn bên cạnh. Chơi cùng tốt hơn nhiều so với để trẻ ngồi một mình với máy.
Ba bước cho một buổi chơi
- Kể trước (5–10 phút). Ông bà kể hồi nhỏ chơi trò đó ở đâu, với ai, đồ chơi làm bằng gì. Cho cháu hỏi thoải mái.
- Chơi thật nếu có thể. Nhiều trò chỉ cần vài hòn sỏi, tờ giấy, sợi dây. Chơi tay trước giúp cháu hiểu luật bằng cả cơ thể.
- Chơi bản điện thoại cùng nhau. Cháu cầm máy, ông bà chỉ; hoặc ngược lại, cháu dạy ông bà cách chạm. Đổi vai là phần vui nhất.
Ô ăn quan: đấu trí hai thế hệ
Ngoài đời
Ông bà vẽ bàn trên giấy hoặc nền gạch: hai hàng năm ô vuông, hai đầu là ô quan hình bán nguyệt. Quân dân là sỏi, hạt đậu hay khuy áo; quân quan là hai viên to hơn. Vừa bày quân vừa kể hồi xưa nhặt sỏi ở đâu. Luật đầy đủ có ở bài Luật chơi Ô Ăn Quan.
Trên điện thoại
Bản trong làng có chế độ Hai người: ông bà và cháu chơi luân phiên trên cùng một máy. Máy tự rải từng viên nên cả hai nhìn rõ quân đi đâu, không lo đếm nhầm. Khi cháu đã quen, cho cháu đấu với máy để luyện, rồi quay lại thách ông bà.
Ô Ăn QuanTrò chơi dân gian tính nước rải sỏi: đấu với máy hoặc hai người chung một máy.Chơi Ô Ăn Quan cùng cháu ›
Thả diều sáo: chuyện chiều hè trên đê
Ngoài đời
Với ông bà từng sống ở làng quê Bắc Bộ, tiếng sáo diều vi vu là âm thanh của mùa hè. Hãy kể diều làm bằng gì, ai làm, thả ở đâu, vì sao diều cần gió. Nếu có bãi trống thoáng, không có dây điện, một con diều nhỏ mua sẵn cũng đủ cho cháu hiểu cảm giác "thu dây, nhả dây". Cách thả diều chi tiết có ở bài Thả diều sáo.
Trên điện thoại
Trò Thả Diều Sáo dựa đúng vào nguyên lý ấy: giữ màn hình để thu dây cho diều lại gần và bốc lên, thả tay để nhả dây cho diều trôi xa và hạ dần. Dây căng quá thì đứt, chùng quá thì diều rơi. Ông bà có thể giải thích vì sao như vậy, đúng lúc cháu vừa làm rơi diều.
Thả Diều SáoThu dây, nhả dây giữ con diều sáo hát giữa trời chiều.Chơi Thả Diều Sáo ›
Gói bánh chưng: chuẩn bị cho Tết
Ngoài đời
Nếu nhà còn gói bánh chưng, đây là dịp tuyệt vời để cháu ngồi cạnh ông bà: rửa lá dong, đong gạo, xếp đỗ, nhìn ông bà buộc lạt. Trẻ nhỏ có thể gói một chiếc bánh nhỏ của riêng mình. Các bước gói tay có ở bài Cách gói bánh chưng.
Trên điện thoại
Trò Gói Bánh Chưng đi lần lượt từng bước: vuốt lá dong vào khuôn, giữ để đổ gạo và thả tay đúng vạch, rải đỗ, đặt thịt, gấp bốn mép lá rồi vẽ hai nét chữ thập để buộc lạt. Chơi xong, ông bà hỏi cháu "thế ngoài đời lá dong để mặt nào ra ngoài?" để cháu nhớ lâu hơn.
Gói Bánh ChưngXếp lá, đổ gạo, gấp lá, buộc lạt: gói từng chiếc bánh chưng thật vuông vức.Chơi Gói Bánh Chưng ›
Giới hạn giờ màn hình cho trẻ
Chơi cùng ông bà vẫn là dùng màn hình, nên cần có giới hạn. Nhiều khuyến nghị y tế cho rằng trẻ dưới 2 tuổi nên tránh màn hình (trừ gọi video với người thân), trẻ 2–5 tuổi chỉ nên dùng khoảng một giờ mỗi ngày và có người lớn đi cùng. Với trẻ lớn hơn, quan trọng là giữ đủ giờ ngủ, giờ vận động, giờ học.
- Hẹn trước số ván, không hẹn số phút. "Chơi ba ván rồi đi tưới cây với bà" dễ giữ hơn "chơi mười lăm phút".
- Không chơi trước giờ ngủ. Ánh sáng màn hình và cảm giác hồi hộp làm trẻ khó ngủ.
- Kết thúc bằng hoạt động thật. Chơi Thả Diều trên máy xong thì ra sân nhìn trời, chơi Gói Bánh Chưng xong thì cùng nhặt lá.
- Máy để chỗ chung. Chơi ở phòng khách, không mang vào phòng riêng.
Câu hỏi hay gặp
Ông bà không rành điện thoại thì sao? Để cháu làm "thầy" hướng dẫn. Các trò đều chỉ cần chạm, giữ, vuốt; màn mở đầu của mỗi trò có hình minh hoạ cách chạm.
Có phải cài ứng dụng không? Không. Mở trang bằng trình duyệt là chơi, miễn phí. Muốn có biểu tượng trên màn hình chính cho ông bà dễ mở, xem bài Game chơi trên trình duyệt.
Ngoài ba trò này còn gì? Các trò không cần đồ như rồng rắn lên mây, chi chi chành chành có ở bài Trò chơi dân gian cho trẻ mầm non, ông bà chơi cùng cháu rất hợp.