Mâm ngũ quả ngày Tết ba miền: ý nghĩa từng loại quả, cách bày
Mâm ngũ quả miền Bắc, miền Trung, miền Nam khác nhau thế nào, ý nghĩa của bưởi, chuối, phật thủ, mãng cầu, sung, dừa, xoài và cách bày mâm đẹp, bền.
Mâm ngũ quả là mâm hoa quả bày trên bàn thờ ngày Tết để dâng tổ tiên. "Ngũ" là năm, nhưng thực tế mâm có thể nhiều hơn năm loại quả. Con số năm gắn với quan niệm ngũ hành và mong ước "ngũ phúc": giàu, sang, thọ, khang, ninh. Mỗi miền bày một kiểu, và kiểu nào cũng có lý do riêng.
Bài này so sánh mâm ngũ quả ba miền, giải thích ý nghĩa các loại quả hay dùng và chia sẻ vài mẹo bày mâm cho đẹp, để được trọn mấy ngày Tết.
Mâm ngũ quả miền Bắc
Kiểu quen thuộc nhất: một nải chuối xanh đặt dưới cùng như bàn tay ngửa đỡ lấy các quả khác. Giữa nải chuối là một quả bưởi to hoặc quả phật thủ. Xung quanh chêm thêm quả nhỏ nhiều màu: quýt, hồng, đào, lê, táo, cam, ớt đỏ, quất.
Người miền Bắc chú ý phối năm màu theo ngũ hành: xanh, đỏ, vàng, trắng, tím hoặc cam. Mâm nhìn tròn đầy, có tầng có lớp.
Mâm ngũ quả miền Trung
Miền Trung đất hẹp, khí hậu khắc nghiệt, nên mâm ngũ quả thường giản dị, có quả gì theo mùa thì bày quả đó: chuối, thanh long, cam, quýt, mãng cầu, dưa hấu... Nhiều nhà không đặt nặng chuyện đủ năm loại hay đúng ý nghĩa từng loại, cốt ở tấm lòng.
Mâm ngũ quả miền Nam
Người miền Nam hay chọn quả theo cách đọc tên, ghép thành câu cầu chúc. Bộ phổ biến nhất là mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài, đọc thành "cầu sung vừa đủ xài": mong cả năm sung túc, đủ ăn đủ tiêu.
- Hai bên mâm thường đặt cặp dưa hấu ruột đỏ, có nhà khắc chữ Phúc, Lộc lên vỏ.
- Thêm thanh long, quýt, thơm (dứa) tuỳ nhà.
- Nhiều nhà miền Nam tránh chuối vì tên đọc gần như "chúi", sợ làm ăn chúi nhủi. Đây là kiêng theo cách nói, không phải điều cấm.
Ý nghĩa từng loại quả
| Quả | Ý nghĩa thường được nhắc |
|---|---|
| Chuối | Nải chuối như bàn tay che chở, đùm bọc con cháu |
| Bưởi | Quả to, tròn, nặng: mong một năm đầy đặn, đoàn viên |
| Phật thủ | Hình như bàn tay Phật, mong được chở che, bình an; hương thơm lâu |
| Quýt, quất | Màu vàng cam rực rỡ; "quất" đọc gần chữ "cát" là may mắn |
| Hồng | Màu đỏ, gắn với lời chúc hồng phát, hồng hào |
| Thanh long | Tên có chữ "long" là rồng, mong thịnh vượng |
| Dưa hấu | Ruột đỏ là điềm may; gắn với sự tích Mai An Tiêm |
| Mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài | Ghép thành "cầu sung vừa đủ xài" |
| Lựu | Nhiều hạt, mong con cháu đông đúc |
Những ý nghĩa trên là cách hiểu truyền miệng, mỗi nơi nói một chút khác nhau. Không có loại quả nào "sai" khi bày lên mâm để thể hiện lòng thành.
Cách bày mâm đẹp và bền
- Chọn quả: tươi, không dập, chín tới hoặc còn hơi xanh để bày được lâu. Chuối chọn nải xanh đều, cuống chắc.
- Rửa, lau thật khô: quả ướt dễ úng, mốc khi bày lâu trong nhà kín.
- Xếp quả to và nặng ở dưới, quả nhỏ ở trên; quả to làm tâm, quả nhỏ chêm khe hở.
- Phối màu: đặt xen kẽ màu nóng và màu lạnh, tránh dồn các quả cùng màu một chỗ.
- Cố định: có thể dùng tăm tre xiên nhẹ để giữ quả nhỏ, hoặc đặt trên đĩa cao (mâm bồng) cho chắc.
- Thay khi héo: quả nào chớm hỏng thì thay ngay, tránh lây sang quả khác.
Câu hỏi hay gặp
Có bắt buộc đủ đúng năm loại quả không?
Không. Nhiều mâm có bảy, chín loại; mâm nhỏ ba loại cũng được. Con số năm là ý nghĩa tượng trưng.
Dùng quả giả, quả nhựa có được không?
Một số nhà dùng quả giả cho bền, nhất là khi đi vắng dài ngày. Tuy vậy, phần lớn gia đình vẫn chuộng quả thật vì đó là lễ vật dâng cúng và sau đó được hạ lộc ăn.
Có kiêng quả nào không?
Một số người tránh quả có gai nhọn, quả có vị đắng hoặc tên đọc lên nghe không hay (như chuối với người miền Nam). Đây là kiêng theo quan niệm, không phải quy định.
Hái lộc đầu năm trên điện thoại
Bày mâm ngũ quả xong, nhà đã có không khí Tết. Nếu muốn có thêm một trò vui nhỏ cho cả nhà, ghé Cây đa đầu làng trong làng game chơi Hái Lộc: chạm vào bao lì xì rơi từ cây đa, tránh pháo, hái liên tiếp không trượt để nhân điểm. Trò miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt điện thoại hay máy tính.
Hái LộcTrò thử nhỏ: chạm bao lì xì rơi từ cây đa, tránh pháo. Chơi để nhận lộc đầu tiên.Chơi Hái Lộc ›