Mâm cỗ Tết miền Bắc gồm những món gì? Ý nghĩa và cách chuẩn bị
Mâm cỗ Tết miền Bắc truyền thống: bánh chưng, giò lụa, gà luộc, xôi gấc, canh măng, canh miến, nem rán, thịt đông, dưa hành. Ý nghĩa từng món và gợi ý chuẩn bị.
Mâm cỗ Tết là bữa cơm quan trọng nhất trong năm của nhiều gia đình miền Bắc: mâm cúng tổ tiên đêm giao thừa, sáng mùng Một, rồi cả nhà ngồi ăn cùng nhau. Mâm cỗ không chỉ để ăn ngon mà còn thể hiện sự chu đáo, đủ đầy, mong một năm mới sung túc. Bài này liệt kê những món thường có, ý nghĩa của chúng và cách chuẩn bị cho đỡ vất vả.
"Bốn bát, sáu đĩa" là gì?
Người miền Bắc hay nói mâm cỗ đủ đầy là "bốn bát, sáu đĩa", có nơi nói "bốn bát, tám đĩa". Bát là các món canh, món có nước; đĩa là các món khô bày đĩa. Đây là cách nói chung, không phải luật: nhà ít người làm ít món hơn, nhà đông làm nhiều mâm, mỗi vùng, mỗi nhà một kiểu.
| Loại | Món thường gặp |
|---|---|
| Bát (món nước) | canh măng, canh miến, canh bóng, canh mọc |
| Đĩa (món khô) | gà luộc, giò lụa, giò thủ, nem rán, xôi gấc, bánh chưng, thịt đông, dưa hành, chả |
Các món chính và ý nghĩa
Bánh chưng
Món không thể thiếu, gắn với sự tích Lang Liêu và quan niệm trời tròn đất vuông, tỏ lòng biết ơn tổ tiên và trời đất. Đọc thêm sự tích bánh chưng bánh giầy. Bánh thường cắt bằng lạt thành tám miếng tam giác hoặc miếng vuông.
Gà luộc
Thường là gà trống, luộc nguyên con, da vàng óng. Mâm cúng giao thừa ở nhiều nhà có gà ngậm một bông hoa hồng đỏ, mong năm mới may mắn, rực rỡ. Gà ăn kèm lá chanh thái chỉ, muối tiêu chanh.
Giò lụa, giò thủ, chả
Giò lụa làm từ thịt nạc giã nhuyễn gói lá chuối, khi cắt có màu trắng hồng, mịn. Giò thủ (giò xào) làm từ tai, mũi, lưỡi heo xào với mộc nhĩ, nén chặt. Giò chả bày đĩa xếp hình bông hoa cho đẹp mâm.
Xôi gấc
Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, đỏ đắt cả năm. Xôi thường đóng khuôn tròn hoặc bày đĩa, ăn kèm gà và giò.
Canh măng, canh miến, canh bóng
Canh măng nấu từ măng khô ninh với chân giò, là món đặc trưng của mâm cỗ miền Bắc. Canh miến nấu với nước dùng gà, lòng mề. Canh bóng là bì heo rán phồng nấu cùng su hào, cà rốt, súp lơ, rau củ tỉa hoa, nước trong và ngọt.
Nem rán
Nhân thịt, miến, mộc nhĩ, nấm hương, trứng, cuốn bánh đa nem rán vàng giòn. Món này được trẻ con và khách đều thích.
Thịt đông và dưa hành
Thịt đông là thịt chân giò, bì nấu với nấm, mộc nhĩ rồi để nguội cho đông lại, chỉ làm được nhờ cái lạnh miền Bắc dịp Tết. Dưa hành muối chua giúp giải ngấy cho những món nhiều đạm, mỡ, nên có câu quen thuộc "thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ".
Khác nhau giữa các miền
Mâm cỗ miền Bắc nặng về món luộc, món canh, bày biện cầu kỳ. Ở miền Trung, mâm cỗ thường có bánh tét, dưa món, nem chua, tré. Miền Nam hay có thịt kho trứng (thịt kho nước dừa), canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, dưa giá. Ngay trong miền Bắc, mỗi vùng cũng có món riêng, nên đừng lo nếu mâm nhà mình không giống hệt nhà khác. Muốn biết bánh tét gói ra sao, xem bài cách gói bánh tét.
Gợi ý chuẩn bị cho đỡ vất vả
- Lên thực đơn trước Tết vài tuần: liệt kê món, số mâm, số người ăn.
- Làm trước những món để được: măng khô ngâm trước mấy ngày cho nở; dưa hành muối trước khoảng một tuần; bánh chưng gói và luộc trước Tết vài ngày. Cách luộc xem bài luộc bánh chưng bao lâu.
- Món làm sát ngày: gà luộc, xôi gấc, nem rán nên làm ngay hôm cúng để giữ màu và độ giòn.
- Chia việc: người lo canh, người lo đồ luộc, trẻ con bày đĩa, tỉa hoa rau củ. Vừa nhanh vừa vui.
- Đừng làm quá nhiều: ngày Tết ăn liền mấy hôm, món thừa dễ ngán, dễ hỏng. Nhà ít người có thể làm một mâm gọn với những món chính.
Bày mâm và ăn cỗ
Mâm cúng thường đặt bát canh, đĩa xôi, gà ở giữa, các đĩa giò chả, nem, bánh chưng xung quanh, kèm bát cơm, đôi đũa. Cúng xong, cả nhà hạ cỗ, ngồi ăn cùng nhau, chúc nhau năm mới. Với nhiều người, cái quý nhất của mâm cỗ Tết không phải là món ăn mà là bữa cơm đông đủ cả nhà.
Gói bánh chưng cùng con trên điện thoại
Bánh chưng là món đầu tiên trên mâm cỗ, cũng là việc trẻ con thích phụ nhất. Trò Gói Bánh Chưng trong làng game cho các bé tập xếp lá, đổ gạo, đặt nhân, gấp lá và buộc lạt cho bánh vuông vức. Trò miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt, không cần cài.
Gói Bánh ChưngXếp lá, đổ gạo, gấp lá, buộc lạt: gói từng chiếc bánh chưng thật vuông vức.Chơi Gói Bánh Chưng ›