Ném còn: nguồn gốc, cách làm quả còn và luật ném ngày hội
Tìm hiểu ném còn của đồng bào vùng núi phía Bắc: quả còn làm bằng gì, cây còn và vòng còn, luật ném, cách tập ném trúng và ý nghĩa của trò trong hội xuân.
Ném còn là trò chơi ngày hội của nhiều dân tộc vùng núi phía Bắc như Tày, Nùng, Thái, Mường. Giữa bãi hội dựng một cây tre cao, trên ngọn có một vòng tròn. Người chơi quay quả còn bằng sợi dây đuôi rồi tung lên, cố cho quả còn bay xuyên qua vòng.
Bài trò chơi ngày Tết đã giới thiệu qua ném còn. Bài này đi sâu hơn: quả còn được làm thế nào, luật ném ra sao, tập ném trúng thế nào và trò gắn với hội xuân ra sao.
Nguồn gốc và nơi chơi
Ném còn có từ lâu đời ở vùng núi phía Bắc, phổ biến ở các tỉnh có đông người Tày, Nùng, Thái, Mường. Trò thường xuất hiện trong các hội đầu năm, như hội Lồng Tồng (hội xuống đồng) của người Tày, Nùng, vào tháng Giêng âm lịch. Nhiều nơi còn đưa ném còn vào hội Tết ở miền xuôi, ngày hội văn hoá các dân tộc và hoạt động ở trường học.
Mỗi dân tộc, mỗi vùng có cách làm quả còn, dựng cây còn và luật hơi khác nhau. Phần dưới mô tả những điểm chung hay gặp.
Quả còn làm thế nào
- Vỏ: may từ nhiều mảnh vải màu ghép lại, thường là vải đỏ, vàng, xanh, khâu thành quả tròn cỡ nắm tay người lớn.
- Ruột: nhồi hạt bông, thóc, cát hoặc các loại hạt cho có độ nặng. Quả đủ nặng thì bay thẳng, không bị gió đẩy.
- Đuôi: một sợi dây vải dài gắn vào quả, để người ném cầm quay. Đầu đuôi thường có tua vải màu sặc sỡ, khi bay trông như sao chổi.
Làm quả còn là việc tỉ mỉ, ngày trước các cô gái thường tự khâu quả còn mang đi hội. Quả còn đẹp cũng là cách khoe sự khéo tay.
Cây còn và vòng còn
Cây còn là một cây tre hoặc cây gỗ thẳng, cao, chôn giữa bãi hội. Trên ngọn gắn vòng còn, một vòng tròn bằng tre, nhiều nơi dán giấy màu kín mặt vòng. Ném trúng thì quả còn xuyên thủng giấy, cả bãi reo lên. Cây còn cao bao nhiêu tuỳ nơi, đủ để chỉ người ném giỏi mới trúng.
Luật ném phổ biến
- Người chơi đứng ngoài một vòng giới hạn quanh gốc cây còn, không được bước vào trong.
- Cầm đuôi quả còn, quay tròn quả vài vòng cho có đà rồi buông tay để quả bay lên.
- Quả còn bay xuyên qua vòng (hoặc làm thủng giấy) là ném trúng.
- Thi theo người hoặc theo đội: mỗi người được một số lượt nhất định; bên nào ném trúng nhiều hơn hoặc trúng trước là thắng.
Ngoài ném vào vòng, nhiều nơi còn có kiểu tung còn qua lại: trai gái đứng thành hai bên, tung quả còn cho nhau bắt. Bắt trượt có khi phải "nộp" một vật nhỏ làm tin, đây là dịp để làm quen. Luật phạt mỗi nơi một khác.
Mẹo ném trúng
- Quay đều, không cần quá nhanh. Quả quay đều thì đường bay dễ đoán.
- Buông ở đúng điểm: quả còn văng theo hướng nó đang quay lúc buông tay. Tập buông khi quả đang đi lên phía trước.
- Đứng đúng hướng ít gió, nhìn vào vòng chứ không nhìn quả.
- Bắt đầu tập với một vòng thấp, khi trúng đều mới lùi xa và nâng cao dần.
Ý nghĩa trong hội xuân
- Cầu mùa: ở nhiều nơi, quả còn ném trúng vòng được xem là điềm lành cho một năm mưa thuận gió hoà, mùa màng tốt.
- Giao duyên: tung còn qua lại là dịp trai gái gặp gỡ, làm quen.
- Gắn kết cộng đồng: người già, trẻ nhỏ cùng ra bãi hội, người ném, người cổ vũ.
Lưu ý an toàn
- Người xem đứng ngoài vòng giới hạn, không đứng sau lưng người đang quay còn.
- Quả còn nhồi cát khá nặng: không ném thẳng vào người, nhất là trẻ em.
- Cây còn phải chôn chắc, không để trẻ trèo lên.
Chơi Ném Còn trên điện thoại
Trong làng game có trò Ném Còn: giữ màn hình để quay quả còn nhanh dần, thả tay đúng lúc cho quả bay xuyên vòng đỏ trên ngọn nêu, trúng tâm được trả lại quả. Mỗi ván có mười quả. Chơi miễn phí trên trình duyệt điện thoại hay máy tính, không cần cài.
Ném CònQuay quả còn rồi thả tay đúng lúc cho bay xuyên vòng trên ngọn nêu.Chơi Ném Còn ›