Gánh hàng rong Hà Nội: quang gánh, tiếng rao và món ăn phố cổ
Gánh hàng rong phố cổ Hà Nội: đòn gánh, quang thúng, nón lá, những món bán rong quen thuộc, tiếng rao đêm khuya và vài mẹo mua hàng, chụp ảnh lịch sự.
Đi bộ trong phố cổ Hà Nội, thế nào bạn cũng gặp một người phụ nữ đội nón lá, vai gánh hai thúng hàng, bước nhanh nhịp nhàng giữa dòng xe. Gánh hàng rong đã đi cùng phố phường từ rất lâu: bán bữa sáng, quà chiều, hoa quả theo mùa, có khi cả một bữa ăn đêm. Bài này kể về chiếc quang gánh, những món hay bán rong, tiếng rao quen thuộc và vài điều nên biết khi mua.
Chiếc quang gánh gồm những gì
- Đòn gánh: thanh tre hoặc luồng dài, dẹt, hơi cong, đặt trên một bên vai. Đòn gánh tốt thì dẻo, nhún theo bước chân nên đỡ mỏi.
- Quang: bộ dây (ngày xưa bằng mây, tre, nay nhiều khi bằng dây thép hay dây dù) móc ở hai đầu đòn, để treo thúng.
- Thúng, mủng, rổ: đan bằng tre, đựng hàng. Có gánh còn treo cả nồi, bếp than nhỏ, ghế con để bán đồ ăn nóng.
- Nón lá: che nắng, che mưa, khi bán có lúc thành cái quạt.
Gánh nặng phải chia đều hai đầu. Hàng bên nào vơi thì người gánh dịch đòn trên vai cho cân, bước theo nhịp nhún của đòn gánh. Nhìn thì nhẹ nhàng, nhưng phải quen tay quen vai mới gánh đi được xa.
Những món hay bán rong
| Lúc | Món thường gặp |
|---|---|
| Sáng sớm | xôi (xôi xéo, xôi lạc, xôi ngô), bánh cuốn, bún, bánh mì |
| Trưa, chiều | bánh đúc, bánh khúc, ốc luộc, chè, sữa chua |
| Theo mùa | sấu, cóc, ổi, mận, quả nhót, cốm, hoa sen, hoa loa kèn |
| Tối, đêm | bánh giò, bánh khúc, lạc rang, bánh mì nóng |
Ngoài đồ ăn, còn có gánh hoa, gánh đồ gia dụng nhỏ như chổi, rổ rá. Ngày nay nhiều người chuyển sang xe đạp chở hàng, nhưng quang gánh vẫn còn ở nhiều phố.
Tiếng rao của phố
Nhiều người Hà Nội nhớ phố qua tiếng rao: ngắn, kéo dài cuối câu, vọng vào tận trong ngõ. Một vài tiếng rao quen thuộc:
- "Ai bánh giò, bánh khúc đây..." vọng lên lúc khuya, nhất là mùa lạnh.
- "Xôi lạc đây..." buổi sáng sớm.
- "Bánh mì nóng giòn đây..." nghe giữa đêm khuya trong phố vắng.
- "Ai đồng nát, sắt vụn bán đi..." của những người đi thu mua phế liệu.
Lời rao mỗi người một giọng, mỗi phố một kiểu, và đã đi vào khá nhiều bài thơ, bài hát viết về Hà Nội. Ngày nay có người thu âm sẵn rồi phát qua loa nhỏ, nhưng tiếng rao bằng giọng thật vẫn còn.
Một ngày của người gánh hàng
Nhiều người bán rong ở Hà Nội đến từ các làng ven đô hoặc tỉnh lân cận. Họ dậy từ khi trời chưa sáng để lấy hàng ở chợ đầu mối, rồi gánh vào phố, đi bộ cả chục cây số mỗi ngày. Có người thuê trọ chung trong ngõ nhỏ, cuối tuần mới về quê. Gánh hàng nhỏ nhưng nuôi cả gia đình, nuôi con ăn học. Hiểu điều đó, ta sẽ mua hàng nhẹ nhàng, tử tế hơn.
Mẹo mua hàng rong
- Hỏi giá trước khi lấy hàng, nhất là ở khu đông khách du lịch. Nói rõ mua bao nhiêu, loại nào.
- Chuẩn bị tiền lẻ: người bán rong thường ít tiền trả lại.
- Chọn hàng đúng mùa: quả theo mùa vừa ngon vừa ít phải lo.
- Đồ ăn chín: chọn gánh có nồi đậy kín, đồ còn nóng, dụng cụ sạch.
- Gọi lại: muốn mua thì giơ tay hoặc gọi "cô ơi, chị ơi", người bán sẽ hạ gánh bên vỉa hè.
Câu hỏi hay gặp
- Gánh hàng rong có ở đâu ngoài Hà Nội? Ở nhiều tỉnh thành đều có, mỗi nơi bán món đặc trưng của vùng mình. Ở Sài Gòn còn có xe hàng rong, hủ tiếu gõ đi vào tận hẻm nhỏ.
- Gánh nặng bao nhiêu? Tuỳ hàng, nhưng thường khá nặng, nên người gánh luôn đổi vai và giữ hai đầu thật cân.
Thử giữ thăng bằng đôi quang gánh
Muốn biết giữ gánh cho cân khó thế nào, hãy thử trò Gánh Hàng Rong trong làng game: kéo ngang để dịch đòn gánh trên vai, thúng nào chúi xuống thì kéo lại gần vai; khách mua hàng làm gánh lệch, phải cân lại ngay. Trò miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt, không cần cài.
Gánh Hàng RongDịch vai giữ đôi quang gánh thăng bằng, vừa đi vừa bán.Chơi Gánh Hàng Rong ›
Xem thêm: cà phê vỉa hè Hà Nội, Sài Gòn.