Các loại cà phê Việt Nam: đen, nâu, bạc xỉu, cà phê trứng, muối
Cà phê đen, nâu (sữa), bạc xỉu, cà phê trứng, cà phê muối, cà phê cốt dừa khác nhau thế nào, vị ra sao, gọi ở đâu và cách làm ngắn gọn tại nhà.
Bước vào một quán cà phê ở Việt Nam, tấm thực đơn có thể dài cả chục món: đen, nâu, sữa, bạc xỉu, trứng, muối, cốt dừa... Người mới dễ bối rối vì cùng một món mà miền Bắc gọi một kiểu, miền Nam gọi một kiểu. Bài này giải thích từng loại khác nhau ở đâu, vị ra sao và cách làm ngắn gọn để thử ở nhà.
Gần như mọi món dưới đây đều bắt đầu từ một phin cà phê đậm. Nếu bạn chưa quen pha phin, hãy đọc trước cách pha cà phê phin ngon, rồi quay lại đây để biến tấu.
Bảng so sánh nhanh
| Món | Thành phần chính | Vị |
|---|---|---|
| Cà phê đen | cà phê phin, có thể thêm đường | đậm, đắng, thơm |
| Nâu (Bắc) / sữa (Nam) | cà phê phin + sữa đặc | đậm, ngọt béo |
| Bạc xỉu | nhiều sữa, ít cà phê | ngọt, béo, nhẹ vị cà phê |
| Cà phê trứng | cà phê + lớp lòng đỏ trứng đánh bông với sữa đặc | béo, mịn như kem |
| Cà phê muối | cà phê + sữa + lớp kem sữa có chút muối | mặn nhẹ, làm vị ngọt đậm hơn |
| Cà phê cốt dừa | cà phê + cốt dừa, sữa đặc, đá xay | mát, béo, thơm dừa |
Cà phê đen: nóng hay đá
Cà phê đen là gốc của mọi thứ: một phin cà phê nhỏ giọt, không sữa. Uống đen nóng thì để nguyên ly nhỏ, uống đen đá thì khuấy đường lúc cà phê còn nóng rồi đổ vào ly đá. Cà phê ở nước ta phần lớn là hạt Robusta, rang đậm, nên vị đắng và đậm hơn cà phê nhiều nước khác. Người không quen có thể gọi "đen ít đường" hoặc "đen nhiều đá" để dễ uống.
Nâu và cà phê sữa: cùng một món, hai cách gọi
Ở Hà Nội và miền Bắc, cà phê pha sữa đặc gọi là cà phê nâu (nâu nóng, nâu đá), vì màu nâu sau khi khuấy. Ở Sài Gòn và miền Nam, món đó là cà phê sữa (sữa nóng, sữa đá). Tỉ lệ thường gặp là 2–3 thìa sữa đặc cho một phin, nhưng mỗi quán một tay.
- Cách làm: cho sữa đặc vào đáy ly, đặt phin lên trên cho cà phê nhỏ thẳng xuống, khuấy đều rồi đổ vào ly đá.
- Muốn bớt ngọt: gọi "nâu ít sữa" hoặc tự giảm còn 1–2 thìa.
Bạc xỉu: sữa là chính
Bạc xỉu là món của người Hoa ở Sài Gòn. Tên gọi thường được giải thích là đọc trại từ tiếng Quảng Đông, đại ý "ly sữa trắng nóng pha một chút cà phê". Khác với cà phê sữa, bạc xỉu lấy sữa làm chính, cà phê chỉ để tạo mùi.
- Cách làm: cho sữa đặc và một ít sữa tươi vào ly, thêm đá, rót chừng một phần ba lượng cà phê phin lên trên. Lớp cà phê nâu loang trên nền sữa trắng nhìn rất đẹp.
- Hợp với người thích ngọt, người mới uống cà phê, hoặc buổi chiều không muốn thức khuya.
Cà phê trứng: đặc sản Hà Nội
Cà phê trứng ra đời ở Hà Nội. Câu chuyện thường được kể là vào thời sữa tươi khan hiếm, người pha chế dùng lòng đỏ trứng đánh bông thay cho lớp kem sữa. Ly cà phê có lớp kem vàng dày, mịn, béo, bên dưới là cà phê đậm. Món này thường uống nóng, ly được đặt trong bát nước nóng để giữ ấm.
- Tách lấy 1 lòng đỏ trứng gà tươi, bỏ hết lòng trắng để đỡ tanh.
- Cho 1–2 thìa sữa đặc, đánh bằng máy đánh trứng cầm tay vài phút tới khi bông, sánh và chuyển màu vàng nhạt.
- Pha một phin cà phê đậm vào ly nhỏ, múc lớp kem trứng phủ lên trên.
Cà phê muối: vị mặn làm ngọt hơn
Cà phê muối được biết đến nhiều từ Huế rồi lan ra khắp nơi. Nghe thì lạ, nhưng một chút muối làm vị đắng dịu đi và vị béo ngọt rõ hơn. Món này thường gồm cà phê phin, sữa đặc và một lớp kem sữa đánh với chút muối phủ lên trên.
- Cách làm tại nhà: đánh bông kem sữa (whipping cream) với một nhúm muối nhỏ và chút sữa đặc. Pha cà phê với sữa đặc, cho đá, phủ lớp kem muối lên. Muối chỉ cần thật ít, nếm thấy hơi mặn nơi đầu lưỡi là đủ.
Cà phê cốt dừa: món mùa hè
Cà phê cốt dừa là món mới hơn, phổ biến ở các quán trẻ. Cốt dừa, sữa đặc và đá được xay nhuyễn thành lớp sệt như kem, rồi rót cà phê đậm lên trên hoặc trộn chung. Vị mát, béo, thơm mùi dừa, hợp ngày nóng.
- Cách làm: xay khoảng 3 thìa nước cốt dừa, 2 thìa sữa đặc với một cốc đá tới khi mịn. Đổ ra ly, rót một phin cà phê đậm lên, ăn bằng thìa hoặc khuấy đều.
Gọi món sao cho đúng ý
- Muốn ít ngọt, nói ngay lúc gọi: "ít đường", "ít sữa".
- Ở miền Bắc gọi "nâu", ở miền Nam gọi "sữa" sẽ được hiểu ngay, nhưng gọi lẫn nhau phần lớn quán vẫn hiểu.
- Người nhạy cảm với cà phê nên chọn bạc xỉu hoặc nâu nhiều sữa, và tránh uống buổi tối.
- Cà phê trứng ngon nhất khi uống ngay, để nguội lớp kem sẽ xẹp.
Làm chủ quán cà phê vỉa hè trên điện thoại
Hiểu đen, nâu, bạc xỉu khác nhau rồi, bạn có thể thử pha cho khách trong trò Cà Phê Phin: rót nước sôi vừa vạch, canh phin nhỏ giọt, khách gọi nâu hay bạc xỉu thì nhớ thêm sữa trước khi rót. Trò miễn phí, chơi ngay trên trình duyệt, không cần cài.
Cà Phê PhinRót nước sôi vừa vạch, canh từng phin nhỏ giọt cho khách vỉa hè.Chơi Cà Phê Phin ›
Xem thêm: văn hoá cà phê vỉa hè Hà Nội và Sài Gòn.